Second Summary of Brad Adams’ Information Sharing and Strategic Planning Session, July 18, 2021 — Role and Use of the Paris Peace Accords
This is the second summary description of the issues and advocacy strategy approaches presented and discussed at the July 18, 2021, forum with Khmer groups and advocates, convened and led by Brad Adams of Human Rights Watch. This section of the summary focuses on the Paris Peace Accords and how — in this special 30th anniversary year of the Accords’ adoption — they can be most effectively used to bring attention to the major and increasing human rights problems Cambodia is facing today.
The first summary section, separately distributed on July 21, dealt with issues and strategies associated with the upcoming 2022 (local) and 2023 (national) Cambodian elections. At least one more additional review and analysis of the Brad Adams’ dialogue will be issued in the coming days. It will be focusing on other major ideas and areas of concern that were raised at the meeting, and providing an overview of current strategic planning efforts, and where they need to be headed in order to encourage and support more meaningful progress with respect to promoting and achieving true human rights and democracy reform.
As noted in the first summary section of electoral reform, participants raised several concerns and ideas related to the Paris Peace Accords and devoted the entire first part of the meeting to reviewing their upcoming plans with respect to 30th anniversary commemoration activities. The majority of the proposed advocacy strategy and strategic planning ideas, reviewed in this summary were proposed by Brad Adams, and do not necessarily represent the views or recommendations of the individual or collective meeting participants. These proposed ideas are to open useful and necessary discussions and considerations of various advocacy approaches and strategies that would be helpful for the Khmer community as a whole to consider and take at this very dangerous and critical time.
What Role Can and Should the Paris Peace Accords Play?
It is essential to understand how historically and strategically important the Paris Peace Accords are as a core building block in the creation of the current Cambodian state. The Accords established the core principles and framework for Cambodia's existing state and government and for how the region and the international community as a whole would deal with Cambodia within the international structures. The Accords embody the basic principles and standards designed to guide and control how the human rights and democracy structures were supposed to operate in Cambodia.
Equally important is that these standards were drafted and ratified by not only the Cambodia government, but by the international community as a whole and by the individual foreign governments that participated in drafting the Accords. That provides an unusually strong and precedent setting framework geared to the needs and obligations of the new government of Cambodia that was given international support and endorsement that makes the international community, as well as the government of Cambodia itself, responsible for assuring that the standards set out in the Accords will be observed and complied with.
Consequently, it is entirely appropriate and vitally necessary, especially in this 30th anniversary of the adoption of the Accords, that we all take the provisions and obligations of the Accords more seriously. This is especially true for the Cambodia government. We need to use the fundamental standards set out in the Accords as the measuring stick for evaluating whether the government of Cambodia is meeting its human rights and democracy support obligations, and for what actions that government needs to take to come into compliance with its international obligations as far as human rights and democracy are concerned. Using that measuring stick, there is simply no way to rationalize or justify the harshly repressive measures that the Hun Sen government has been using to eliminate and make “unlawful” any form of criticism of the government, and form of legitimate or meaningful political opposition, and any form of community free expression activities. There is no “middle ground” here. Unless these harshly repressive policies and actions are fundamentally reversed, and basic human rights and democratic values reinstated, there is no way that the Hun Sen government can claim that the Paris Peace Accord standards are being properly observed.
As part of the Accords’ 30th Anniversary commemoration activities, substantial efforts must and should be mounted on many fronts to point out how the Paris Peace Accord standards are being violated, and for promoting more meaningful and thoroughgoing compliance with the Accords’ human right and democracy obligations. Equally important, it is essential that these commemoration activities take place on a coordinated, jointly planned, and carried out basis in order for it to be effective. A substantial part of the early discussions at the July 18 meeting was devoted to sharing information on planned commemoration activities to maximize the effectiveness and impact of these events as advocacy actions.
Brad encouraged the groups to use the meeting discussions as a first step towards organizing ongoing efforts to promote a better sharing of information, and more effective joint action in the planning and carrying out of the commemoration activities.
Recommended Strategic Approach for Organizing Advocacy Actions Based on the Paris Peace Accords
Though the Paris Peace Accords can provide an essential core foundation and framework for the advocacy work on human rights and democracy that needs to be done, it would be a mistake to look to the actual enforcement systems of the Accords as the only mechanism that we should be using as a basis for advocacy work. Too much time has passed since the Accords were adopted to think in terms of “reconvening” or “reconstitution” the Paris Peace Conference or to call the signatory states for enforcement purposes. It would not be realistic to expect a reconvening process at this point in time.
Instead, we should be looking at more up-to-date, presently available and operating international monitoring and enforcement mechanisms that will provide us with opportunities to bring attention to the extreme violations that are taking place, and to bring strong international pressures on the Cambodian government to reverse its current harshly repressive policies. These include, for example:
Pressing select foreign governments, including those that were substantially involved in the Paris Peace Accord process, such as the U.S. and Australia, to make stronger diplomatic efforts challenging the legitimacy of the Hun Sen government’s repressive policies, and of an election process that makes the principle opposition party illegal, and places its leaders and activists in jail for conducting legitimate political activities;
Making more effective use of available United Nations forums, including the upcoming official compliance review session on Cambodia by the UN Human Rights Committee under the International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR), as well as the monitoring and reporting activities of the UN’s Special Rapporteur and experts – for example, the newly appointed UN Special Rapporteur for Human Rights in Cambodia, Vitit Muntarbhorn, needs to be pressed to take the same clear and strong stance in opposition to the Hun Sen government’s tactics that his predecessor Rhona Smith and other UN Rapporteurs like Irene Khan have taken; and,
Encouraging critical foreign governments worldwide, especially Japan, the EU and the US, to play a more forceful role in condemning the harsh repression and anti-democratic policies of the current regime.
These multiple, effectively coordinated international enforcement approaches can form the backbone of our advocacy efforts. No single forum or enforcement approach can be expected to do the job by itself. There is no one single magic bullet that should be looked to or relied upon with advocacy actions in the area of human rights enforcement. Instead, making use of the Paris Peace Accords standards as the framework for the compliance actions must be used in multiple efforts and approaches.
How the Paris Peace Accords Connect to Other Critical, Emerging Issues?
Brad Adams, along with several of the other meeting participants, noted that the Paris Peace Accords provide a very useful and appropriate lead-in opportunity to bring attention to how the Accords’ provisions can be used to tie into a wider range of newly emerging concerns, such as environmental protection. Brad noted that several key advocates for these issues had been caught in the large net of arrests and criminal prosecutions geared to preventing criticism of government policies, stopping political discourse, and community organizing and freedom of expression activities.
Border and Territorial Integrity Issues
There is no question that the recent series of border disputes with Vietnam, as well as numerous other issues involving commercial and military activities in Cambodia by China and Vietnam, affect the territorial integrity and sovereignty protection provisions of the Paris Peace Accords. Border incursions, as well as large scale military movements and commercial take-overs, have serious negative impacts on the sovereignty and territorial integrity of the Cambodian state and people. But Brad suggested that we have to be careful about lumping these sets of concerns together with the human rights and democracy support issues, in the context of the Paris Peace Accords advocacy work. His concern was that treating these issues on a par with the human rights and democracy concerns might well “detract” and “distract attention” from the urgency that the latter subjects demand and deserve.
Effective Follow-Up is Urgently Needed
It is vitally important for the Khmer groups to engage in strong, effective, and well-coordinated actions regarding their Paris Peace Accord efforts. Brad noted that the follow-up to the Paris Peace Accords 20th anniversary commemoration was non-existent, and it is vital for us to avoid that same mistake this time around. In order for our work to have a meaningful impact, then the core element of effective advocacy work requires more consistent effort to share information and joint coordination efforts.
What Needs to Be Emphasized as We Proceed?
In order for joint action on the Paris Peace Accords to take place and be effective, a few key points and ideas need to be kept in mind.
First, we need to give heavy emphasis to the basic core elements that are needed to produce meaningful improvement. At the top of our list of demands, and central to our advocacy efforts, must be the immediate and complete release of all political prisoners, and an end to the misuse of the courts and law enforcement processes to punish and repress political activities, and to curtail a valid free and fair electoral process. Mass arrests, and mass criminal trials of critics and political opposition figures, must stop immediately.
Second, we need to “avoid stepping on land mines” that have the tendency to undercut and weaken Khmer advocacy efforts in the past. The largest potential “land mine” is taking partial or piecemeal remedial actions and making the mistake to assume that these small actions can lead to meaningful improvements or have Cambodia return to the compliance with the core Paris Peace Accord standards, and other international treaty obligations. In respect to the upcoming elections, the formation of additional independent parties under the current circumstances where there is no legitimate opposition that has any hope of success is a misconception.
The democratic system cannot be returned to meaningful effectiveness just by adopting a few reforms in the election laws, or by opening up the political process to a few hand-picked and approved opposition parties and candidates. It would be a gross mistake to allow ourselves to be taken in by that type of piecemeal approach. Instead, thorough, systematic reforms are needed to assure any meaningful effort to comply with the Paris Peace Accord standards. Human rights and democracy cannot be assured, and are not possible, under a one-party, authoritarian state that does not allow free public discourse and criticism, and that makes any form of meaningful political opposition illegal. We need to focus on achieving fundamental, systemic change, not minor surface reforms.
Next Steps
Effective follow-up needs to focus on a broader range of issues, needs and advocacy actions that are not limited to just the Paris Peace Accords commemoration activities. They can provide a useful foundation for broader efforts, but our vision and work should not be limited just to the Accords.
Over the next several months leading up to the Cambodian elections, our groups and advocates need to take a broader and more creative approach. What we have been discussing related to the Paris Peace Accords, and strategies related to the upcoming elections, are useful and important first steps. But we have to be prepared to sit down, and think about, and talk about on a joint basis, a broader strategic planning process for dealing with the extensive, long-standing and seemingly intractable problems that Cambodia and the Khmer people currently face.
In September, Brad Adams will convene some type of follow-up meeting where the groups can report and share information on what they have been doing in response to the July 18 meeting, and can work towards the broader strategic planning process and joint advocacy efforts that are needed.
សេចក្ដីសង្ខេបនៃសិក្ខាសាលាតាមរយៈប្រព័ន្ធអាំងទែរណែតរបស់លោក ប្រ៊ែដអាដាម ស្ដីពីផែនការ យុទ្ធសាស្ត្រ ថ្ងៃ១៨កក្កដា ២០២១ -- ផ្នែកទី ២ ផ្ដោតលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស
នេះគឺជាសេចក្ដីសង្ខេបផ្នែកទីពីរ រៀបរាប់អំពីបញ្ហា វិធីសាស្រ្ត និងយុទ្ធសាស្រ្ត តស៊ូមតិដែលត្រូវបាន បង្ហាញនិងពិភាក្សានៅវេទិកាថ្ងៃទី ១៨ ខែកក្កដាឆ្នាំ ២០២១ ជាមួយ ក្រុមខ្មែរ និងអ្នកតស៊ូមតិ ដែលបានកោះប្រជុំនិងដឹកនាំដោយ លោក ប្រ៊ែដអាដាម នៃ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស។ ផ្នែកនេះនៃសេចក្ដីសង្ខេបនឹងផ្តោតជាសំខាន់ទៅលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសនិងវិធីធ្វើយ៉ាងណា នៅក្នុងខួបឆ្នាំទី ៣០ដ៏វិសេសវិសាលនៃការ ចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ទើបគេអាច ប្រើប្រាស់វា យ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាពបំផុតដើម្បីទាក់ទាញការយកចិត្ត ទុកដាក់លើបញ្ហាសិទិ្ធមនុស្សសណខានើៗនិងដែលចេះតែកើនឡើងនៅកម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។
ផ្នែកសង្ខេបដំបូងដែលបានចែកចាយដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅថ្ងៃទី ២១ ខែកក្កដា បានដោះស្រាយបញ្ហានិង យុទ្ធសាស្ត្រនានាដែលជាប់ទាក់ទងនឹងការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជាឆ្នាំ ២០២២ (ការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់) និង ឆ្នាំ២០២៣ (ឆ្នោតជាតិ) នាពេលខាងមុខ។ យ៉ាងហោចណាស់ នឹងមានការពិនិត្យនិងវិភាគបន្ថែមមួយទៀត ស្ដីពីបទសន្ទនារបស់ ប៊្រែដអាដាមដែលនឹងត្រូវចេញផ្សព្វផ្សាយនៅប៉ុន្មានថ្ងៃខាងមុខនេះ។ វានឹងផ្តោតលើគំនិតនិងវិស័យសំខាន់ៗដទៃទៀតដែលត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនិងផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពទូទៅនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើផែនការយុទ្ធសាស្រ្តបច្ចុប្បន្ននិងវិស័យដែលគេយកចិត្តទុកដាក់ដើម្បីដឹកនាំនិងលើកទឹកចិត្តដល់វឌ្ឍនភាពប្រកបដោយអត្ថន័យបន្ថែមទៀត ទាក់ទងនឹងការលើកកម្ពស់និងការសម្រេចបាននូវសិទ្ធិមនុស្សនិងកំណែទម្រង់ប្រជាធិបតេយ្យ។
ដូចដែលបានកត់សម្គាល់នៅក្នុងផ្នែកសង្ខេបដំបូងនៃកំណែទម្រង់ការបោះឆ្នោតអ្នកចូលរួមបានលើកឡើងពីកង្វល់និងគំនិតមួយចំនួនទាក់ ទងនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសនិងបានឧទ្ទិសផ្នែកដំបូងនៃកិច្ចប្រជុំដល់ការពិនិត្យឡើងវិញនូវផែនការនាពេលខាងមុខរបស់ពួកគេទាក់ទងនឹងសកម្មភាពរំឭកខួបលើកទី ៣០ ។ ភាគច្រើននៃយុទ្ធសាស្រ្តតស៊ូមតិដែលបានស្នើនិងគំនិតផែនការយុទ្ធសាស្ត្រដែលត្រូវបានពិនិត្យឡើងវិញនៅក្នុងសេចក្តីសង្ខេបនេះត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក ប្រ៊ែដអាដាម ហើយមិនចាំបាច់តំណាងឱ្យទស្សនៈឬអនុសាសន៍របស់អ្នកចូលរួមប្រជុំជាបុគ្គលឬជាសមូហភាពទេ។ គំនិតដែលបានស្នើឡើងនេះគឺដើម្បីបើកការពិភាក្សានិងការពិចារណាដ៏មានសារប្រយោជន៍និងការពិចារណាអំពីវិធីសាស្រ្តនិងការតស៊ូមតិផ្សេងៗដែលអាចជួយដល់សហគមន៍ខ្មែរទាំងមូលក្នុងការពិចារណានិងឆ្លៀតពេលដ៏គ្រោះថ្នាក់និងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនេះដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងសំនួរថា
តើតួនាទីអ្វីដែលកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីសគួរនិងអាចបំពេញបាន?
វាចាំបាច់ណាស់ក្នុងការយល់ពីសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រនិងយុទ្ធសាស្ត្រនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ដែលជាគ្រឹះស្នូលនៃការស្ថាបនារដ្ឋកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានបង្កើតគោលការណ៍និងក្របខ័ណ្ឌសំខាន់ៗសម្រាប់រដ្ឋនិងរដ្ឋាភិបាលដែលមានស្រាប់របស់ប្រទេសកម្ពុជានិងរបៀបដែលតំបន់និងសហគមន៍អន្តរជាតិទាំងមូលអាចដោះស្រាយជាមួយប្រទេសកម្ពុជាក្រោមរចនាសម្ព័ន្ធអន្តរជាតិ។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះរួមបញ្ចូលទាំងគោលការណ៍និងស្តង់ដារជាមូលដ្ឋានដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីណែនាំនិងគ្រប់គ្រងលើរបៀបរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធសិទ្ធិមនុស្សនិងប្រជាធិបតេយ្យដែលត្រូវបានគេគិតថាមានដំណើរការនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ សារៈសំខាន់ដូចគ្នាគឺថាបទដ្ឋានទាំងនេះមិនត្រឹមតែត្រូវបានព្រាងនិងផ្តល់សច្ចាប័នដោយរដ្ឋាភិបាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងដោយសហគមន៍អន្តរជាតិទាំងមូលនិងដោយរដ្ឋាភិបាលបរទេសនីមួយៗដែលបានចូលរួមក្នុងការព្រាងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ។ ទាំងអស់នេះបានផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌនៃការរៀបចំដ៏រឹងមាំនិងមិនធម្មតាមួយដែលផ្តោតលើតំរូវការនិងកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាលថ្មីនៃប្រទេសកម្ពុជាដែលបានទទួលការគាំទ្រនិងការយល់ព្រមពីអន្តរជាតិ។ ការនេះធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិក៏ដូចជារដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសកម្ពុជាផ្ទាល់ទទួលខុសត្រូវក្នុងការធានានូវបទដ្ឋានដែលបានកំណត់ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងនឹងត្រូវបានគោរពនិងអនុវត្តតាម។
ហេតុដូច្នេះវាពិតជាមានភាពចាំបាច់និងត្រូវការអត់ទ្រាំបំផុត ជាពិសេសនៅក្នុងខួបលើកទី ៣០ នៃការអនុម័តកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ដែលយើងទាំងអស់គ្នាត្រូវគោរពនិងអនុវត្តតាមបទប្បញ្ញត្តិនិងកាតព្វកិច្ចនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះឲ្យកាន់តែម៉ឺងម៉ាត់។ នេះជាការពិតជាពិសេសសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាខ្លួនឯង។ យើងត្រូវប្រើស្តង់ដារមូលដ្ឋានដែលមានចែងនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលជាឧបករណ៍វាស់ស្ទង់សម្រាប់វាយតម្លៃថាតើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកំពុងបំពេញកាតព្វកិច្ចគាំទ្រសិទ្ធិមនុស្សនិងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យរបស់ខ្លួនឬទេ ហើយរដ្ឋាភិបាលត្រូវការធ្វើសកម្មភាពអ្វីដើម្បីអនុវត្តស្របតាមកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិរបស់ខ្លួននោះ ដូចជាក្នុងបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនិងប្រជាធិបតេយ្យ។
ដោយប្រើរង្វាស់បែបហ្នឹងយើងឃើញថាមិនមានវិធីណាមួយដើម្បីដោះសារ ឬការពារវិធានការគាបសង្កត់យ៉ាងសាហាវដែលរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុនសែនបានប្រើដើម្បីលុបបំបាត់និងធ្វើឱ្យមានលក្ខណៈ“ខុសច្បាប់”នូវរាល់ទម្រង់នៃការរិះគន់ទៅលើរដ្ឋាភិបាលនិងទម្រង់នៃការប្រឆាំងនយោបាយស្របច្បាប់ឬដែលប្រកបដោយអត្ថន័យគ្រប់គ្រាន់ក៏ដូចជាទម្រង់ណាមួយនៃសកម្មភាពបញ្ចេញមតិយ៉ាងសេរីរបស់សហគមន៍។ គ្មានពាក្យថា “សម្របសម្រួល” នៅទីនេះទេ។
លុះត្រាតែគោលនយោបាយនិងសកម្មភាពគាបសង្កត់យ៉ាងឃោរឃៅទាំងនេះត្រូវបានកែប្រែជាមូលដ្ឋានហើយសិទ្ធិជាគោលនិងគុណតម្លៃប្រជាធិបតេយ្យត្រូវបានស្តារឡើងវិញ គឺគ្មានផ្លូវណាដែលរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុនសែននឹងអាចអះអាងថាស្តង់ដារកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសត្រូវបានគេគោរពប្រតិបត្តិយ៉ាងត្រឹមត្រូវហើយនោះឡើយ។
ជាផ្នែកមួយនៃសកម្មភាពរំឭកខួបលើកទី ៣០ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងច្រើននិងខ្លាំងក្លាត្រូវតែនិងគប្បីធ្វើឡើងនៅតាមមុខព្រួញជាច្រើនដើម្បីចង្អុលបង្ហាញថាតើស្តង់ដារកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសកំពុងត្រូវបានរំលោភបំពានដោយវិធីណានិងដើម្បីជំរុញឲ្យមានការគោរពប្រតិបត្តិយ៉ាងមានន័យនិងយ៉ាងហ្មត់ចត់ថែមទៀតទៅលើកាតព្វកិច្ចអនុវត្តសិទ្ធិនិងប្រជាធិបតេយ្យរបស់កិច្ចព្រមព្រៀង។
អ្វីដែលមានសារៈសំខាន់ដូចគ្នាដែរគឺវាជាការចាំបាច់ណាស់ដែលកម្មភាពរំលឹកទាំងនេះត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋាននៃការសម្របសម្រួល រៀបចំផែនការរួមគ្នា និងអនុវត្តដើម្បីឲ្យសកម្មភាពទាំងនេះមានប្រសិទ្ធភាព។ មួយផ្នែកធំនៃការពិភាក្សាដំបូងនៅឯកិច្ចប្រជុំកាលពីថ្ងៃទី ១៨ ខែកក្កដាត្រូវបានគេឧទ្ទិសដល់ការចែករំលែកព័ត៌មានស្តីពីសកម្មភាពរំឭកដែលបានរៀបចំរួចហើយដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនិងផលប៉ះពាល់នៃព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះក្នុងទម្រង់ជាសកម្មភាពតស៊ូមតិ។
លោក ប្រ៊ែដអាដាម បានលើកទឹកចិត្តក្រុមទាំងនេះឱ្យប្រើការពិភាក្សាក្នុងកិច្ចប្រជុំជាជំហានដំបូងឆ្ពោះទៅរកការរៀបចំកិច្ចប្រឹងប្រែងដែលកំពុងត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីលើកកម្ពស់ការចែករំលែកព័ត៌មានឱ្យកាន់តែប្រសើរនិងសកម្មភាពរួមគ្នាដែលមានប្រសិទ្ធភាពជាងមុនក្នុងការធ្វើផែនការនិងអនុវត្តសកម្មភាពរំលឹក។
វិធីសាស្ត្រយុទ្ធសាស្ត្រដែលត្រូវបានណែនាំសម្រាប់រៀបចំការតស៊ូមតិលើមូលដ្ឋាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស
ទោះបីជាកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសអាចផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះនិងក្របខ័ណ្ឌសំខាន់មួយសម្រាប់ការងារតស៊ូមតិស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សនិងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលចាំបាច់ត្រូវធ្វើក៏ដោយ វានឹងជាកំហុសមួយដែលចាំមើលតែប្រព័ន្ធអនុវត្តជាក់ស្តែងនៃកិច្ចព្រមព្រៀងដែលជាយន្តការតែមួយគត់ដែលយើងគួរតែប្រើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការងារតស៊ូមតិ។
ពេលវេលាជាច្រើនបានកន្លងផុតទៅហើយចាប់តាំងពីកិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានអនុម័ត ដើម្បីមកគិតអំពី “ការកោះប្រជុំឡើងវិញ” ឬ “រៀបចំឡើងវិញ” នូវសន្និសីទសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឬដើម្បីហៅរដ្ឋហត្ថលេខីក្នុងបំណងឲ្យមានការអនុវត្តច្បាប់នោះ។ វាមិនមានភាពប្រាកដប្រជាទេក្នុងការរំពឹងថានឹងមានដំណើរការជួបជុំគ្នាឡើងវិញនៅពេលនេះ។ ផ្ទុយទៅវិញយើងគួរតែក្រឡេកមើលយន្តការត្រួតពិនិត្យនិងអនុវត្តច្បាប់អន្តរជាតិថ្មីៗដែលមាននិងប្រតិបត្តិការបច្ចុប្បន្នដែលអាចផ្តល់ឱ្យយើងនូវឱកាសដើម្បីទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់លើការរំលោភបំពានយ៉ាងសាហាវនានាដែលកំពុងកើតឡើងនិងនាំមកនូវសម្ពាធអន្តរជាតិដ៏ខ្លាំងក្លាមកលើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឲ្យដកខ្លួនចេញពីគោលនយោបាយដ៏សែនសង្កត់សង្កិនយ៉ាងខ្លាំងនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ទាំងនេះរួមមានដូចជា៖
ក. ដាក់សម្ពាធលើរដ្ឋាភិបាលបរទេសសំខាន់ៗរួមទាំងអ្នកដែលបានចូលរួមយ៉ាងច្រើនក្នុងដំណើរការនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអូស្ត្រាលី ដើម្បីធ្វើឱ្យកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងការទូតកាន់តែខ្លាំងដើម្បីប្រឆាំងនឹងភាពស្របច្បាប់នៃគោលនយោបាយគាបសង្កត់របស់រដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុនសែននិងដំណើរការបោះឆ្នោតដែលធ្វើឱ្យគណបក្សប្រឆាំងសំខាន់ជាងគេ ក្លាយជាខុសច្បាប់និងចាប់មេដឹកនាំនិងសកម្មជនរបស់គេដាក់ពន្ធនាគារពីបទថាបានធ្វើសកម្មភាពនយោបាយត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់។
ខ. ប្រើប្រាស់ឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធិភាពនូវវេទិការបស់អង្គការសហប្រជាជាតិរួមទាំងវគ្គត្រួតពិនិត្យការអនុវត្តន៍ច្បាប់ជាផ្លូវការនាពេលខាងមុខស្តីពីប្រទេសកម្ពុជាដោយគណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិក្រោមកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទិ្ធពលរដ្ឋនិងសិទិ្ធនយោបាយ (ICCPR) ក៏ដូចជាសកម្មភាពតាមដាននិងរាយការណ៍ពិសេសរបស់ អ្នករាយការណ៍ពិសេសនិងអ្នកជំនាញការអង្គការសហប្រជាជាតិ - ឧទាហរណ៍អ្នករាយការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជាគឺលោក Vitit Muntarbhorn ចាំបាច់ត្រូវគាបសង្កត់ឲ្យប្រកាន់ជំហរច្បាស់លាស់និងរឹងមាំប្រឆាំងនឹងល្បិចកលរបស់រដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុនសែនដូចដែលអ្នកស្រីរ៉ូណាស្មីតនិងអ្នករាយការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិពីមុនរួមមាន Irene Khan ជាដើម ធ្លាប់បានប្រកាន់យក។ និង
គ. លើកទឹកចិត្តដល់រដ្ឋាភិបាលបរទេសសំខាន់ៗនៅទូទាំងពិភពលោកជាពិសេសប្រទេសជប៉ុនសហភាពអឺរ៉ុបនិងសហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យដើរតួនាទីកាន់តែខ្លាំងក្នុងការថ្កោលទោសចំពោះការគាបសង្កត់ដ៏ឃោរឃៅនិងគោលនយោបាយប្រឆាំងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៃរបបបច្ចុប្បន្ន។
វិធីអនុវត្តអន្ដរជាតិដែលមានការសម្របសម្រួលច្រើនប្រភេទប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពអាចបង្កើតជាឆ្អឹងខ្នងនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងតស៊ូមតិរបស់យើង។ មិនមានវេទិកាឬវិធីសាស្រ្តអនុវត្តតែមួយណាត្រូវគេរំពឹងថាអាចនឹងធ្វើការងារដោយខ្លួនឯងទេ។ មិនមានគ្រាប់កាំភ្លើងដ៏សក្តិសិទ្ធតែមួយណាដែលគួរលើកយកមកពិនិត្យឬពឹងពាក់ក្នុងសកម្មភាពតស៊ូមតិពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យពង្រឹងសិទ្ធិមនុស្សឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញការប្រើស្តង់ដារកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសជាក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់សកម្មភាពគោរពច្បាប់ត្រូវតែយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងកិច្ចខិតខំនិងវិធីសាស្រ្តច្រើនបែបយ៉ាង។
តើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីសទាក់ទងទៅនឹងបញ្ហាថ្មីៗសំខាន់ៗផ្សេងទៀតយ៉ាងណា?
ប្រ៊ែដអាដាមរួមជាមួយអ្នកចូលរួមប្រជុំដទៃទៀតជាច្រើនបានកត់សម្គាល់ថាកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសផ្តល់នូវឱកាសនាំមុខគេដែលមានប្រយោជន៍និងសមស្របបំផុតដើម្បីនាំឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើរបៀបដែលបទប្បញ្ញត្តិរបស់កិច្ចព្រមព្រៀងអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងការព្រួយបារម្ភថ្មីៗ ដូចជាការការពារបរិស្ថាន។ លោក ប្រ៊ែដអាដាម បានកត់សម្គាល់ថាអ្នកតស៊ូមតិសំខាន់ៗជាច្រើនស្ដីពីបញ្ហាទាំងនេះត្រូវបានគេចាប់ខ្លួននៅក្នុងសំណាញ់នៃការចាប់ខ្លួននិងការផ្តន្ទាទោសព្រហ្មទណ្ឌបង្កើតឡើងដើម្បីរារាំងមិនឲ្យមានការរិះគន់ទៅលើគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាល ដើម្បីបញ្ឈប់ការបញ្ចេញមតិនយោបាយ និងដើម្បីបំបាត់ការរៀបចំសហគមន៍និងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ។
បញ្ហាព្រំដែននិងបូរណភាពដែនដី។
គ្មានបញ្ហាទេដែលថាជម្លោះព្រំដែនជាមួយវៀតណាមនាពេលថ្មីៗនេះក៏ដូចជាបញ្ហាជាច្រើនទៀតដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មនិងយោធានៅកម្ពុជាដោយចិននិងវៀតណាមបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់បទប្បញ្ញត្តិស្ដីពីការការពារបូរណភាពទឹកដីនិង អធិបតេយ្យនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស។ ការលុកលុយតាមព្រំដែនក៏ដូចជាចលនាយោធាទ្រង់ទ្រាយធំនិងការកាន់កាប់ពាណិជ្ជកម្មមានឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងទៅលើអធិបតេយ្យនិងបូរណភាពទឹកដីរបស់រដ្ឋនិងប្រជាជនកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែលោក ប្រ៊ែដអាដាម បានស្នើថាយើងត្រូវតែប្រយ័ត្នប្រយែងក្នុងការ ដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះរួមគ្នាជាមួយបញ្ហាគាំទ្រសិទ្ធិមនុស្សនិងប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងបរិបទនៃការងារតស៊ូមតិរបស់កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស។ ការព្រួយបារម្ភរបស់គាត់គឺថាការដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះស្របនឹងការព្រួយបារម្ភអំពីសិទ្ធិមនុស្សនិងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការយកចិត្តទុកដាក់ពីភាពបន្ទាន់ដែលប្រធានបទខាងដើមទាមទារនិងសមនឹងទទួលបាន។
ការតាមដានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពគែជាតម្រូវការចាំបាច់។
វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ក្រុមខ្មែរក្នុងការចូលរួមសកម្មភាពរឹងមាំប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនិងដែលមានការសម្របសម្រួលល្អទាក់ទងនឹងកិច្ចប្រឹងប្រែងដើម្បីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស។ លោកប្រ៊ែដអាដាម បានកត់សម្គាល់ថាការតាមដានខួបទី ២០ នៃការរំឭកកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសគឺមិនមានទេ ហើយវាចាំបាច់សម្រាប់យើងដើម្បីចៀសវាងកំហុសដដែលនេះកុំឲ្យកើតមានទៀត។ ដើម្បីឱ្យការងាររបស់យើងមានឥទិ្ធពលប្រកបដោយអត្ថន័យ អ៊ីចឹងទេធាតុស្នូលនៃការងារតស៊ូមតិប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពទាមទារអោយមានការខិតខំប្រឹងប្រែងបន្ថែមទៀតដើម្បីចែករំលែកព័ត៌មាននិងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសម្របសម្រួលរួមគ្នា។
តើយើងត្រូវសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើអ្វីខណៈដែលយើងកំពុងដំណើរការនេះ?
ដើម្បីឱ្យសកម្មភាពរួមគ្នាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសកើតឡើងបាននិងមានប្រសិទ្ធភាពចំណុចសំខាន់ៗនិងគំនិតមួយចំនួនចាំបាច់ត្រូវចងចាំជានិច្ច។
ដំបូងយើងត្រូវឲ្យទម្ងន់ទៅលើធាតុស្នូលជាមូលដ្ឋានដែលចាំបាច់ត្រូវតែមានដើម្បីបង្កើតនូវភាពល្អប្រសើរប្រកបដោយអត្ថន័យ។ នៅលើគេនៃបញ្ជីតម្រូវការរបស់យើងនិងជាចំណុចស្នូលនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងតស៊ូមតិរបស់យើង ត្រូវតែមានការដោះលែងជាបន្ទាន់និងពេញលេញនូវអ្នកទោសនយោបាយទាំងអស់និងត្រូវបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់នូវការប្រើប្រាស់ខុសនូវតុលាការនិងការអនុវត្តច្បាប់ដើម្បីដាក់ទណ្ឌកម្មនិងបង្ក្រាបសកម្មភាពនយោបាយនិង កាត់បន្ថយដំណើរការបោះឆ្នោតដោយសេរីនិងយុត្តិធម៌។ ការ ចាប់ចងយ៉ាងទូលំទូលាយនិងការកាត់ទោសព្រហ្មទណ្ឌក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំទៅលើអ្នករិះគន់និងឥស្សរជននយោបាយប្រឆាំងត្រូវតែបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់។
ទី ២ យើងត្រូវ“ចៀសវាងការដើរជាន់មីន” ដែលមានទំនោរក្នុងការកាត់បន្ថយនិងធ្វើឲ្យចុះខ្សោយកិច្ចប្រឹងប្រែងតស៊ូមតិរបស់ខ្មែរនាពេលកន្លងមក។ “គ្រាប់មីន”ដែលមានសក្តានុពលធំបំផុតគឺការចាត់វិធានការដោះស្រាយដោយផ្នែកខ្លះៗនិងធ្វើឱ្យមានកំហុសក្នុងការសន្មតថាសកម្មភាពតូចតាចទាំងនេះអាចនាំឱ្យមានការកែលម្អប្រកបដោយអត្ថន័យឬធ្វើឱ្យប្រទេសកម្ពុជាត្រលប់ទៅរកការគោរពប្រតិបត្តិតាមស្តង់ដារកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសនិងកាតព្វកិច្ចសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិផ្សេងៗទៀត។ ទាក់ទងនឹងការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខ
ការបង្កើតគណបក្សឯករាជ្យបន្ថែមទៀតក្រោមកាលៈទេសៈបច្ចុប្បន្នដែលគ្មានការប្រឆាំងស្របច្បាប់ដែលមានក្តីសង្ឃឹមថានឹងបានទទួលជោគជ័យនោះចាត់ទុកថាជាការភាន់ច្រឡំយ៉ាងធំ។
ប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យមិនអាចវិលត្រឡប់ទៅរកប្រសិទ្ធភាពប្រកបដោយអត្ថន័យបានទេដោយគ្រាន់តែយកនូវការកែទម្រង់មួយចំនួនតូចនៅក្នុងច្បាប់បោះឆ្នោតរឺដោយបើកដំណើរការនយោបាយទៅអោយគណបក្សប្រឆាំងនិងបេក្ខជនដែលត្រូវបានគេជ្រើសរើសនិងអនុម័ត។ វានឹងជាកំហុសដ៏ធ្ងន់មួយបើយើងបណ្ដោយឱ្យខ្លួនយើងត្រូវបោកប្រាស់ឲ្យអនុវត្តតាមវិធីសាស្រ្តដ៏គ្មានន័យបែបនេះ។ ផ្ទុយទៅវិញត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់ឱ្យបានហ្មត់ចត់និងមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធដើម្បីធានានូវរាល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រកបដោយអត្ថន័យដើម្បីគោរពតាមស្តង់ដារកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស។ សិទ្ធិមនុស្សនិងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមិនអាចត្រូវបានធានាទេហើយមិនអាចធ្វើទៅបានទេក្រោមរដ្ឋឯកបក្សផ្តាច់ការមួយដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការរិះគន់និងការបញ្ចេញមតិជាសាធារណៈដោយសេរីហើយដែលប្រកាន់ថាទំរង់ណាមួយនៃការប្រឆាំងនយោបាយប្រកបដោយអត្ថន័យនោះគឺជារឿងខុសច្បាប់។ យើងចាំបាច់ត្រូវផ្តោតលើការសំរេចបាននូវការផ្លាស់ប្តូរជាមូលដ្ឋាន មិនមែនការកែទម្រង់កំប៉ិកកំប៉ុកបែបសើៗផ្ទៃក្នុងនោះទេ។
ជំហានបន្ទាប់។
ការតាមដានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពត្រូវផ្តោតលើបញ្ហាជាច្រើនតម្រូវការ និងសកម្មភាពតស៊ូមតិដែលមិនត្រូវបានកំណត់ចំពោះតែសកម្មភាពរំឭកកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសនោះទេ។ ការនេះអាចផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះមានប្រយោជន៍សម្រាប់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងកាន់តែទូលំទូលាយប៉ុន្តែចក្ខុវិស័យនិងការងាររបស់យើងមិនគួរត្រូវបានកំណត់ចំពោះតែកិច្ចព្រមព្រៀងនោះឡើយ។
ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនខែទៀតដែលឈានទៅរកការបោះឆ្នោតនៅប្រទេសកម្ពុជាក្រុមនិងអ្នកតស៊ូមតិរបស់យើងចាំបាច់ត្រូវប្រកាន់យកនូវវិធីសាស្រ្តប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិតនិងទូលំទូលាយជាងនេះ។ អ្វីដែលយើងបានពិភាក្សាទាក់ទងទៅនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសនិងយុទ្ធសាស្ត្រទាក់ទងនឹងការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខគឺជាជំហានដំបូងដែលមានប្រយោជន៍និងសំខាន់។ ប៉ុន្តែយើងត្រូវត្រៀមខ្លួនអង្គុយចុះហើយគិតនិងជជែកគ្នាដោយឈរលើមូលដ្ឋានរួមគ្នាដំណើរការរៀបចំផែនការយុទ្ធសាស្រ្តទូលំទូលាយសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាដែលមានរយៈពេលវែងនិងវែងឆ្ងាយដែលហាក់ដូចជាពិបាកនឹងដោះស្រាយដែលប្រទេសកម្ពុជានិងប្រជាជនខ្មែរបច្ចុប្បន្នកំពុងជួបប្រទះ។
នៅខែកញ្ញាប្រ៊ែដអាដាមនឹងកោះប្រជុំប្រភេទតាមដានមួយចំនួនដែលក្រុមអាចរាយការណ៍និងចែករំលែកព័ត៌មានអំពីអ្វីដែលពួកគេបានធ្វើដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងកិច្ចប្រជុំថ្ងៃទី ១៨ ខែកក្កដានិងអាចធ្វើការឆ្ពោះទៅរកដំណើរការរៀបចំផែនការយុទ្ធសាស្ត្រកាន់តែទូលំទូលាយនិងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងតស៊ូមតិរួមដែលជាតម្រូវការជាចាំបាច់។