In Memoriam: Morton Sklar (1940–2026) The Work Continues.

It is with deep respect and a profound sense of loss that the Khmer community marks the passing of Morton Sklar (March 4, 1940 – February 22, 2026). He was a lifelong international human rights advocate and an ally of the Khmer people, whose consistent message, delivered across decades and continents, was to speak truth to power, apply pressure strategically, and bring meaningful and effective change.

Morton was a well‑known international human rights lawyer, a seasoned litigator of landmark cases, and an international judge whose work shaped modern human rights accountability. Despite that standing, he was an advocate first. He treated law as leverage, not status, and judged it by one standard only: whether it moved power, protected people, and forced accountability. For more than two decades, he served as legal counsel to the Khmer community, remaining engaged to the end with a level of commitment that functioned, in practice, as pro bono service.

Morton rejected the idea of waiting—for a single legal victory, a benevolent institution, or a savior to appear. He was explicit that justice does not arrive on its own. It moves only when pressure is applied. This is why he consistently urged communities, especially the Khmer community worldwide, to speak truth to power and to apply pressure strategically in pursuit of meaningful and effective change.

That doctrine shaped his work with the Khmer community. It is reflected most clearly in his role as a co‑founder and legal counsel of the Commission of Inquiry for Cambodia, where he authored the Commission’s founding language. That statement did not appeal for attention. It stated the reality where victims had repeatedly asked governments and the international community to properly investigate grave crimes, and those calls were largely ignored. The Commission existed because international systems failed to act, and because the Khmer people had the right to build their own vehicle for truth and accountability.

For Cambodia, Morton’s work produced concrete shifts. He helped create mechanisms where none existed, forced Cambodia’s human rights record onto international agendas, and advanced pressure‑based advocacy grounded in coordinated, sustained effort across multiple forums. These outcomes did not come from a single case or institution, but from persistence and method.

When Morton spoke about justice, it carried authority earned through decades of work inside the very systems he challenged. That authority shaped how he worked and the standards he insisted upon.

Within the Khmer community, Morton helped set a standard that remains foundational. He insisted on humility, precision and focus. He rejected flash, performance, and ego, and pushed relentlessly for clarity and results. He taught that the work collapses the moment it drifts away from the people it exists to serve.

The work continues.

For a detailed biography of Morton Sklar’s work, please visit: Save Cambodia and Commission of Inquiry for Cambodia

មរណភាពរបស់លោកមេធាវី ម៉តុន សក្លារ (១៩៤០-២០២៦)

យើងចងចាំសាររបស់គាត់៖ ការងាររបស់យើងត្រូវតែឆ្ពោះទៅមុខជានិច្ច។

ដោយ​ការគោរព​ដ៏​ជ្រាលជ្រៅ និង​អារម្មណ៍​សោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំង ក្នុង​មរណភាព របស់លោក ម៉តុន សក្លារ (៤ មីនា ១៩៤០ ដល់​ថ្ងៃទី ២២ កុម្ភៈ ២០២៦) ក្នុងជន្មាយុ ៨៥វស្សា។ សហគមន៍ខ្មែរ សូមឧទ្ទិសបួងសួងឱ្យវិញ្ញាណក្ខន្ធគាត់បានទៅកាន់សុគតិភព។ ពេញមួយជីវិតរបស់គាត់ លោក ម៉តុន សក្លារ ជាអ្នកតស៊ូមតិដើម្បីសិទ្ធិមនុស្សលំដាប់អន្តរជាតិ និងជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរតាំងពីយូណាស់មកហើយ។ សារដ៏ជាប់លាប់ជានិច្ចរបស់គាត់ដែលចែកចាយរាប់ទសវត្សរ៍ គ្រប់កន្លែងទូទាំងពិភពលោក គឺនិយាយការពិតទៅកាន់អ្នកមានអំណាច មិននិយាយការពារ អនុវត្តសម្ពាធជាយុទ្ធសាស្ត្រ និងនាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរប្រកបដោយអត្ថន័យល្អ និងប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។

លោក ម៉តុន សក្លារ ជាមេធាវីសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិដ៏ល្បីល្បាញ ជាអ្នកដោះស្រាយរឿងក្តីសំខាន់ៗ និងជាចៅក្រមអន្តរជាតិ ដែលការងារនេះបង្កើតឱ្យមានគណនេយ្យភាពសិទ្ធិមនុស្សសម័យទំនើប។ ទោះ​បី​ជា​មានមុខងារតួនាទី​បែប​នេះ​ក្ដី ក៏គាត់​នៅតែជា​អ្នក​តស៊ូ​មតិ​មុន​គេ។ គាត់បានចាត់ទុកច្បាប់ថាជាអានុភាព មិនមែនជាឋានៈ ហើយវិនិច្ឆ័យច្បាប់ដោយប្រើស្តង់ដារតែមួយប៉ុណ្ណោះ៖ គឺដើម្បីផ្លាស់ប្តូរអំណាច ការពារប្រជាពលរដ្ឋ និងបង្ខំឱ្យរដ្ឋអំណាចមានការទទួលខុសត្រូវនិងគណនេយ្យភាព។ អស់រយៈពេលជាង ២ ទស្សវត្សរ៍មកហើយ លោកបានបម្រើការជាទីប្រឹក្សាផ្នែកច្បាប់ដល់សហគមន៍ខ្មែរ ដោយបានបន្តភ្ជាប់សាររបស់គាត់រហូតដល់ទីបញ្ចប់ ជាមួយនឹងកម្រិតនៃការប្តេជ្ញាចិត្តដ៏មុះមុតជួយសហគមន៏ខ្មែរ ក្នុងដំណើរនៃការអនុវត្តជាក់ស្តែង ដោយយកកម្រៃតិចតួចជាសេវាកម្ម។ 

លោក ម៉តុន សក្លារ ​តែងតែ​បដិសេធ​គំនិតចង្អៀតចង្អល់តែ១ គឺដេក​រង់​ចាំការ​ទទួល​ជ័យ​ជំនះតាម​ផ្លូវ​ច្បាប់​ តាមស្ថាប័ន​សប្បុរសធម៌ រង់ចាំគេដាក់ទានឱ្យ ឬរង់​ចាំព្រះអង្គលេច​ចេញពីឋានលើមកសង្គ្រោះ​។ លោក​បាន​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា យុត្តិធម៌​មិនអាចធ្លាក់​មក​ដោយ​ខ្លួន​ឯងក្នុងដៃយើងបាន​ទេបើគ្មានការតស៊ូ។ យើងនឹងទទួលបាននៅពេលណាដែលសម្ពាធត្រូវបានអនុវត្ត។ នេះហើយជាមូលហេតុដែលលោកបានជំរុញយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដល់សហគមន៍នានា ជាពិសេសសហគមន៍ខ្មែរទូទាំងពិភពលោក ឱ្យនិយាយការពិតកុំនិយាយការពារ ដែលក្លាយជាអំណាចរបស់យើង និងអនុវត្តសម្ពាធជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការស្វែងរកការផ្លាស់ប្តូរប្រកបដោយអត្ថន័យល្អ និងប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ 

គោលការណ៍លទ្ធិនោះបានក្តោបជារូបភាពនៃការបង្រួបបង្រួមការងាររបស់គាត់ជាមួយសហគមន៍ខ្មែរ ដែលបានឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់បំផុតនៅក្នុងតួនាទីរបស់គាត់ជាសហស្ថាបនិក និងជាទីប្រឹក្សាផ្នែកច្បាប់នៃគណៈកម្មការស៊ើបអង្កេតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលគាត់បាននិពន្ធរចនាភាសាស្ថាបនិករបស់គណៈកម្មការ។ ការអំពាវនាវក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ទាំងនោះមិនបានធ្វើឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ភ្លាមៗនោះទេ។ ប៉ុន្តែវា​បញ្ជាក់​ពី​ការពិត​ដែល​ពលរដ្ឋខ្មែររងគ្រោះ​បាន​ស្នើ​ម្តង​ហើយ​ម្តងទៀត​ដល់​រដ្ឋាភិបាល ​និង​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ឱ្យ​ស៊ើបអង្កេត​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ធ្ងន់ធ្ងរ ហើយ​ការអំពាវនាវទាំងនោះមិនបានធ្វើឱ្យ​គេ​​អើពើ​យកចិត្តទុនដាក់យ៉ាង​ច្រើននោះទេ​។ គណៈកម្មាការនេះកើតឡើងដោយសារប្រព័ន្ធអន្តរជាតិមិនដំណើរការ ហើយដោយសារប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមានសិទ្ធិសាងសង់យានជំនិះផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់ស្វែងរកការពិត រកការទទួលខុសត្រូវ និងគណនេយ្យភាព។ 

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការងាររបស់លោក ម៉តុន សក្លារ បានបង្កើតឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរជាក់ស្តែង។ គាត់បានជួយបង្កើតយន្តការដែលមិនធ្លាប់មាន បង្ខំឱ្យកំណត់ត្រាសិទ្ធិមនុស្សរបស់កម្ពុជាឱ្យចូលទៅក្នុងរបៀបវារៈអន្តរជាតិ និងការតស៊ូមតិផ្អែកលើសម្ពាធកម្រិតខ្ពស់ ដែលផ្អែកលើកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសម្របសម្រួល និងនិរន្តរភាពនៅក្នុងវេទិកាជាច្រើន។ លទ្ធផលទាំងនេះមិនកើតចេញពីករណី ឬស្ថាប័នតែមួយទេ ប៉ុន្តែបានមកពីការតស៊ូ និងវិធីសាស្ត្រ។ 

នៅពេលដែលលោក ម៉តុន សក្លារ និយាយអំពីយុត្តិធម៌ សារទាំងនោះបានអូសទាញអាជ្ញាធរដែលរកបានតាមរយៈការងារកេងប្រវ៉ាញ់ជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយនៅក្នុងប្រព័ន្ធដែលខ្លួនតែងតែជំទាស់ឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ។ អាជ្ញាធរនោះបង្ហាញពីរបៀបដែលខ្លួនធ្វើការ ទទូចរក្សាស្តង់ដារដែលខ្លួនបានធ្វើនៅលើខ្នងរាស្ត្រ។ 

លោក ម៉តុន សក្លារ បានជួយឱ្យសហគមន៍ខ្មែរ កំណត់ស្តង់ដារមួយដែលយើងនៅតែរក្សាទុកជាមូលដ្ឋានដដែល។ គាត់បានទទូចឱ្យក្តាប់យកភាពឱនលំទោនរាបទាប ភាពជាក់លាក់ និងការផ្តោតអារម្មណ៍ច្បាស់លាស់។ គាត់បានច្រានចោលមិនឈប់ឈរ នូវសកម្មភាពណាដែលមានតែការសម្តែងគ្មានខ្លឹមសារ ឱ្យមានតែពន្លឺ និងអត្មានិយម ដែលទីបញ្ចប់ទៅមិនបាននាំមកនូវលទ្ធផលច្បាស់លាស់។ គាត់​បាន​បង្រៀន​ថា ការងារ​នឹង​ដួល​រលំ នៅពេលណា​ដែល​វា​រសាត់​ឆ្ងាយ​ពី​មនុស្ស​ដែល​វាត្រូវបម្រើ។ 

ដូច្នេះការងាររបស់យើងត្រូវតែបន្តឆ្ពោះទៅមុខជានិច្ច។ 

សម្រាប់ជីវប្រវត្តិលម្អិតនៃការងាររបស់លោក ម៉តុន សក្លារ សូមចូលមើលនៅក្នុងគេហទំព័រ៖ Save CambodiaនិងCommission of Inquiry for Cambodia

ស៊ីន ថេវី