Proposed Field-Based Indicators for Assessing Implementation of the U.S.-Cambodia Reciprocal Trade Agreement
For many years, the Khmer community has supported the use of economic pressure and accountability measures to encourage meaningful reforms in Cambodia. The U.S.-Cambodia Agreement on Reciprocal Trade represents an important development because several longstanding concerns are now tied to specific commitments that can now be evaluated and measured through implementation.
Cambodia's historical response to international pressure has often consisted of empty commitments, tactical responses, and partial reforms that do not produce lasting change. The effectiveness of the Agreement will therefore depend on whether implementation is sustained and whether benefits remain tied to measurable results.
To help assess whether and to what extent these commitments are being implemented in practice, attention should be given to the following four areas:
Workers are able to exercise their rights in practice. The ability to organize, form independent unions, raise workplace concerns, and participate in collective representation is a basic test of whether labor rights exist in practice. Delayed union registrations, union-related dismissals, and other barriers remain important indicators of whether workers can exercise those rights without risking their livelihoods. Independent unions report that dozens of unions and federation registration applications remain pending and that thousands of workers have been subjected to union-related dismissals since 2024.
Workers can resolve disputes and obtain remedies when their rights are violated. The ability to resolve disputes and obtain remedies is one of the clearest tests of whether labor protections exist in practice. Workers should be able to obtain meaningful remedies when their rights are violated and should not remain trapped in unresolved disputes for years. The continued NagaWorld dispute since 2021 highlights the importance of determining whether those institutions can produce outcomes that workers can rely upon.
Cambodia's natural resources are managed for the benefit of the country and its people. For decades, concerns regarding sovereignty, foreign-linked commercial activity, and the management of Cambodia's resources have remained one of the biggest concerns among the Khmer community. The way Cambodia's forests, fisheries, land, and other resources are managed will reveal whether Cambodia's resources and economic activity are benefiting the country and its people and provide an important indication of whether those concerns are being addressed. Important areas include major projects and concessions, illegal logging, illegal fishing, illegal transshipment, third-country companies, and major investment activity.
Cambodia's governance, enforcement, and accountability systems prevent trafficking, forced labor, and online scam operations from expanding. The rapid expansion of trafficking forced labor, and online scam operations has become one of the most serious governance and security concerns facing Cambodia and the broader region. Their continued existence reflects deeper governance, enforcement, and accountability failures that allow these operations to persist. Progress should not be evaluated by the number of raids or site closures, but by whether the networks, financial interests, and supporting structures that sustain these operations are being dismantled.
These indicators are intended to help assess whether and to what extent the commitments contained in the Agreement are being implemented in practice. They are not intended to replace the Agreement itself, but to provide practical benchmarks for determining whether implementation is producing measurable and sustained reforms on the ground instead of the historical practices of empty commitments, tactical responses, and partial reforms that have failed to produce lasting change. The issues identified in this framework are manifestations of deeper governance, enforcement, and accountability challenges that have persisted for decades, therefore, progress must be measured not only by the symptoms, but by whether the underlying root causes are being addressed.
សំណើសូចនាករ ជាឧបករណ៍ផ្អែកលើការអនុវត្តជាក់ស្តែង ដើម្បីវាយតម្លៃការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មទៅវិញទៅមករវាង សហរដ្ឋអាមេរិក និងកម្ពុជា។
អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ដែលសហគមន៍ខ្មែរបានគាំទ្រការប្រើប្រាស់សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច និងវិធានការធានាដើម្បីឱ្យរដ្ឋអំណាចកម្ពុជា ទទួលខុសត្រូវ ដើម្បីជំរុញឱ្យមានកំណែទម្រង់ប្រកបដោយអត្ថន័យជាវិជ្ជមាននៅក្នុងប្រទេស។ កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មទៅវិញទៅមករវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងកម្ពុជា គឺជាការវិវត្តដ៏សំខាន់មួយ ដោយសារកង្វល់មួយចំនួនដែលមានយូរមកហើយនោះ ឥឡូវនេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងការប្តេជ្ញាចិត្តជាក់លាក់ ដែលអាចធ្វើការវាយតម្លៃ និងអាចវាស់វែងបាន តាមរយៈការអនុវត្តជាក់ស្តែង។
ជារឿយៗកន្លងមក កម្ពុជាធ្លាប់តែឆ្លើយតបចំពោះសម្ពាធអន្តរជាតិ ដោយគ្រាន់តែផ្តល់ការសន្យាដែលគ្មានខ្លឹមសារ ការឆ្លើយតបបែបយុទ្ធសាស្ត្រឱ្យតែរួចពីខ្លួន និងគ្រាន់តែកែទម្រង់មួយផ្នែកប៉ុណ្ណោះ ដែលមិនបាននាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរប្រកបដោយនិរន្តរភាពទេ។ ដូច្នេះ ប្រសិទ្ធភាពនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះអាស្រ័យទៅលើថាតើ ការអនុវត្តត្រូវបានបន្តធ្វើជាប្រចាំ និងថាតើអត្ថប្រយោជន៍នានានៅតែផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងលទ្ធផលដែលអាចវាស់វែងបានដែរឬទេ។
ដើម្បីជួយវាយតម្លៃថាតើការប្តេជ្ញាចិត្តទាំងនេះត្រូវបានអនុវត្តជាក់ស្តែងឬយ៉ាងណា និងក្នុងកម្រិតណានោះ យើងគួរតែយកចិត្តទុកដាក់លើវិស័យសំខាន់ៗចំនួន៤ ដូចខាងក្រោមនេះ៖
១- កម្មករអាចអនុវត្តសិទ្ធិរបស់ខ្លួនបានជាក់ស្តែង ក្នុងការងាររបស់ខ្លួន។ សមត្ថភាពក្នុងការរៀបចំខ្លួន បង្កើតសហជីពឯករាជ្យ លើកឡើងពីកង្វល់នៅកន្លែងធ្វើការ និងចូលរួមក្នុងការតំណាងជាសមូហភាព គឺជាការវាស់វែងជាមូលដ្ឋានថាតើសិទ្ធិការងារមានវត្តមានពិតប្រាកដឬយ៉ាងណា។ ការពន្យារពេលក្នុងការចុះបញ្ជីសហជីព ការបណ្តេញកម្មករចេញពីការងារដោយសារពាក់ព័ន្ធនឹងសហជីព និងឧបសគ្គផ្សេងៗទៀត នៅតែជាសូចនាករសំខាន់ៗដែលបង្ហាញថាតើកម្មករ អាចអនុវត្តសិទ្ធិទាំងនោះបានដោយមិនប្រឈមនឹងហានិភ័យដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ខ្លួន បានដែរឬទេ។ សហជីពឯករាជ្យនានាបានរាយការណ៍ថា ពាក្យសុំចុះបញ្ជីសហជីព និងសហព័ន្ធជាច្រើនរាប់សិប នៅតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលរង់ចាំ ហើយកម្មកររាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានគេបណ្តេញចេញពីការងារដោយសារពួកគាត់ពាក់ព័ន្ធនឹងសហជីព ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២៤ មក។
២- កម្មករអាចដោះស្រាយវិវាទ និងទទួលបានដំណោះស្រាយ ឬសំណងនៅពេលដែលសិទ្ធិរបស់ពួកគាត់ត្រូវបានរំលោភបំពាន។ សមត្ថភាពក្នុងការដោះស្រាយវិវាទ និងទទួលបានដំណោះស្រាយ គឺជាការវាស់វែងដ៏ច្បាស់លាស់បំផុតមួយក្នុងចំណោមការវាស់វែងផ្សេងទៀត ថាតើមានការការពារសិទ្ធិការងារបានយ៉ាងពិតប្រាកដដែរ ឬយ៉ាងណា។ កម្មករគួរតែអាចទទួលបានដំណោះស្រាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាព នៅពេលដែលសិទ្ធិរបស់ពួកគាត់ត្រូវបានគេរំលោភបំពាន ហើយមិនគួរជាប់គាំងនៅក្នុងវិវាទជាច្រើនឆ្នាំដែលមិនទាន់បានដោះស្រាយនោះទេ។ វិវាទនៅក្រុមហ៊ុន ណាហ្គាវឺល (NagaWorld) ដែលអូសបន្លាយតាំងពីឆ្នាំ ២០២១ មកនោះ បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ ពីសារៈសំខាន់នៃការកំណត់ថា តើស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធទាំងនោះអាចផ្តល់នូវលទ្ធផលដែលកម្មករអាចជឿទុកចិត្តបានដែរឬទេ។
៣- ត្រូវគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិរបស់កម្ពុជា ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ប្រទេសជាតិ និងប្រជាពលរដ្ឋ។ អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ ដែលក្តីកង្វល់ពាក់ព័ន្ធនឹងអធិបតេយ្យភាព សកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយបរទេស និងការគ្រប់គ្រងធនធានរបស់កម្ពុជា នៅតែជាបញ្ហាចម្បងមួយក្នុងចំណោមបញ្ហាដែលពលរដ្ឋខ្មែរមានក្តីកង្វល់។ តើវិធីនៃការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើ ជលផល ដីធ្លី និងធនធានផ្សេងទៀតរបស់កម្ពុជា នឹងបង្ហាញឱ្យឃើញថា ធនធាន និងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជាកំពុងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ឱ្យប្រទេសជាតិ និងឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែរឬទេ ហើយវាក៏ជាសូចនាករដ៏សំខាន់មួយដែលបង្ហាញថា តើក្តីកង្វល់ទាំងនោះ ត្រូវបានដោះស្រាយឬយ៉ាងណា។ វិស័យសំខាន់ៗរួមមាន គម្រោងធំៗ និងការផ្តល់សម្បទានជាសិទ្ធិវិនិយោគ ការកាប់ឈើខុសច្បាប់ ការនេសាទខុសច្បាប់ ការដឹកជញ្ជូនផ្ទេរទំនិញខុសច្បាប់ ក្រុមហ៊ុនមកពីប្រទេសទីបី និងសកម្មភាពវិនិយោគធំៗ។
៤- ប្រព័ន្ធអភិបាលកិច្ច ការអនុវត្តច្បាប់ និងគណនេយ្យភាពរបស់រដ្ឋអំណាចកម្ពុជា មានតួនាទីទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃសកម្មភាពជួញដូរមនុស្ស ពលកម្មដោយបង្ខំ និងការបោកប្រាស់តាមអនឡាញ។ ការកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃសកម្មភាពទាំងនេះ បានក្លាយជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយក្នុងផ្នែកអភិបាលកិច្ច និងសន្តិសុខ ដែលកម្ពុជានិងតំបន់ទាំងមូលកំពុងជួបប្រទះ។ វត្តមាននៃសកម្មភាពទាំងនេះដែលនៅតែបន្ត ឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពបរាជ័យកាន់តែស៊ីជម្រៅលើផ្នែកអភិបាលកិច្ច ការអនុវត្តច្បាប់ និងគណនេយ្យភាពការទទួលខុសត្រូវ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យសកម្មភាពទាំងនោះនៅតែបន្តដំណើរការបាន។ ការវាយតម្លៃលើវឌ្ឍនភាពមិនគួរផ្អែកទៅលើត្រឹមតែចំនួននៃការចុះបង្ក្រាប ឬការបិទទីតាំងទាំងនោះទេ ប៉ុន្តែគួរផ្អែកលើការលុបបំបាត់ផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុ ការលុបបំបាត់រចនាសម្ព័ន្ធ និងបណ្តាញគាំទ្រដែលទ្រទ្រង់សកម្មភាពខុសច្បាប់ទាំងនោះ។
គោលបំណងនៃសូចនាករទាំងនេះ គឺជួយវាយតម្លៃ ថាតើការប្តេជ្ញាចិត្តដែលមានចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀង ត្រូវបានអនុវត្តជាក់ស្តែងដោយកម្រិតណា។ គោលបំណងនៃសូចនាករទាំងនោះ មិនមែនទៅជំនួសកិច្ចព្រមព្រៀងនោះទេ ប៉ុន្តែដើម្បីផ្តល់ជាគោលវាស់វែងជាក់ស្តែងសម្រាប់កំណត់ថាតើការអនុវត្តនេះ បង្កើតឱ្យមានកំណែទម្រង់ដែលអាចវាស់វែងបាន និងមាននិរន្តរភាពនៅនឹងកន្លែងដែរឬទេ ជំនួសឱ្យការអនុវត្តកន្លងមកដែលតែងតែមានការប្តេជ្ញាចិត្តឥតខ្លឹមសារ ការឆ្លើយតបតាមបែបយុទ្ធសាស្ត្របន្លំភ្នែក និងកំណែទម្រង់តែមួយផ្នែក ដែលមិនអាចបង្កើតឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរប្រកបដោយនិរន្តរភាពបាន។ បញ្ហាដែលបានកំណត់នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនេះ គឺបានបង្ហាញឱ្យឃើញនូវបញ្ហាប្រឈមដ៏ស៊ីជម្រៅទាក់ទងនឹងអភិបាលកិច្ច ការអនុវត្តច្បាប់ និងគណនេយ្យភាព ដែលបានកើតមានឡើងជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាត្រូវតែវាស់វែងវឌ្ឍនភាព មិនត្រឹមតែផ្អែកលើរោគសញ្ញាប៉ុណ្ណោះទេ គឺត្រូវផ្អែកលើដំណោះស្រាយដោយជីកឫសគល់ ដែលជាមូលហេតុគ្រឹះនៃបញ្ហាទាំងនោះ។