Preparatory Session for the Second US State Department Roundtable, June 30, 2025: Statements by the Khmer community

Overview by Brad Adams

In anticipation of the US State Department second roundtable on Cambodia, we canvased a number of experts dealing with Cambodia issues, including a former Ambassador of the US to Cambodia. The result of that canvasing was very similar to the international Khmer community survey that we conducted for the first US State Department roundtable on Cambodia on March 26, 2025.

The three major issue areas that were identified as requiring priority attention were:

1. The worsening political repression in Cambodia, especially the destruction of the political opposition, the use of mass criminal trials, and the forced closure of independent media;

2. Growing disproportionate influence of China and Vietnam in Cambodia both in respect to Chinese economic and military participation and growing influence of Vietnam;

3. The need to apply stronger economic pressure to influence the actions of the Hun Sen and Hun Manet regime. Recent examples have shown that they respond directly to economic pressure, and this strategy must be expanded.

In addition, the Cambodia experts as well as the international Khmer community were adamant about the necessity of having the US government reassert its decision to eliminate the funding and activities of VOA and RFA in Cambodia and Southeast Asia nations. Those sources of independent journalism operate not only to assist the Khmer community but provide the most substantial form of factual information and intelligence to the US government itself. Without these sources the US’ foreign policy is being carried out without a strong factual basis.

This is an opportunity for key partners like NDI, IRI, RFA, and VOA to seek US government support to revisit these defunding decisions and restoring critical sources of information and intelligence that have long supported democratic efforts in Cambodia.

Democracy and Political Process Issue

The situation of widespread political repression in Cambodia has gone significantly downhill in the 45 years of the Hun Sen and Hun Manet dictatorial regime. A low point was reached ahead of the 2023 national elections, when the UN extensively documented and criticized:

1. The opposition political party was declared illegal and forced to disband;

2. Mass Criminal Trial, at least five since 2020, were conducted to imprison, silence and force into exile over 150 opposition political leaders and other critics of the government.

3. Independent media outlets, including foreign press agencies, were forced to close or give control over their operation to the government, and independent journalists were jailed and silenced.

Democracy and human rights were destroyed in the process, culminating in what the UN described as the “hereditary appointment” of Hun Sen’s son, Hun Manet, as his successor as Prime Minister.

The latest highly repressive action along these same lines was the criminal prosecution and conviction of long-time union leader and spokesperson for workers’ rights, Rong Chhun. He was sentenced to four years’ imprisonment, for doing nothing more than exercising his free speech and free association rights in support of workers’ interests.

It is long past due for the US government to speak clearly and forcefully, and to take meaningful action to secure political reforms in Cambodia that restore democracy and human rights, as promised in the 1991 Paris Peace Accords. The slide toward dictatorship and autocracy has gone long enough. The US must speak out and demand supportive action to promote democracy and human rights for Cambodia.

Growing Foreign Influence over Cambodia’s Sovereignty and Territory Issue

There was a consensus among the Khmer community and Cambodia experts that the issue of increasing incursions into Cambodia’s sovereignty and territorial integrity by China and Vietnam was the issue that deserved highest priority attention.

Over the past decade, China and Vietnam have rapidly expanded their military and economic footprint in Cambodia. China now operates a naval base at Ream, with a second military-capable facility reportedly under development at Dara Sakor in Koh Kong province. These installations are part of a broader Chinese strategy of dual-use infrastructure, projects that appear to serve both commercial and potential military purposes, in at least two additional provinces. International observers have linked Chinese-controlled operations to cybercrime, human trafficking, and online scam networks, raising concerns about foreign control and sovereignty issues in at least five additional provinces.

Similarly, Vietnamese military-linked companies have acquired tens of thousands of hectares in northeastern Cambodia. In Ratanakiri alone, Corps 15, a unit of the Vietnamese military, holds nearly 40,000 hectares. Along the eastern border, over 100 Vietnamese military outposts have been reported across eight provinces, with some converted into permanent structures. At the same time, Vietnam is deepening its influence into Cambodia’s infrastructure and economy as seen in upcoming the Ho Chi Minh City–Phnom Penh expressway.

These foreign installation trends are a major concern for Cambodia’s sovereignty and territorial integrity and directly violate the 1991 Paris Peace Accords, which were established to protect Cambodia from foreign military influence. The US must put pressure on the Hun Manet and Hun Sen government to stop these incursions and to maintain integrity of Cambodia’s sovereignty and territorial interests.

Economic Issue

There is a growing and overwhelming sentiment from the Khmer community worldwide that the US government must do far more on the economic front to influence meaningful change in Cambodia. Recent examples have shown that targeted economic pressure works. The Cambodian government withdrew from the CLV economic agreement in response to massive international protests. The 19 brands initiative forced a pullback on retaliatory actions against workers. The U.S. government’s decision to link foreign aid to the release of political prisoners also produced results. All these economic initiatives have produced positive results, and the Hun Manet and Hun Sen family respond well to economic pressures. That is what moves them and must be expanded.

The US is one of Cambodia’s largest trade partners, particularly in the textile sector. That leverage must not be wasted. Cambodia’s economy is heavily dependent on Chinese investment, which has allowed China to entrench both economic and military influence by controlling factories, infrastructure and ports. Vietnam has expanded its economic and territorial footprint in key border regions. While the benefits of US trade are directly going into the pockets of Hun Sen’s family and allies.

The US government must do more to apply effective economic pressure to influence the actions of the Hun Manet and Hun Sen regime. That means placing firm conditions on all forms of economic support including trade benefits, development and aid assistance, until clear meaningful reforms are made. No more blank checks. The Cambodian government must show measurable progress on democracy, human rights and the rule of law, where international benchmarks have already been laid out by the UN and endorsed by the US.

Additional Issue: Regime’s Escalating Repression and Expanding Pattern

There is a dramatic and deeply concerning expansion in the way the Hun Manet and Hun Sen regime is targeting dissidents. This escalation is part of a longstanding pattern is repression, including the assassinations of Thun Bunly, Om Radsady, Chea Vichea, Chut Wutty, and Kem Ley, and the forced return of exiled dissidents and refugees from countries like Thailand and Malaysia.

What is new and alarming is the regime’s growing boldness, the coordination of its actions, and the extension of its authoritarian control beyond Cambodia’s borders. Repression is no longer confined within the country. It is now crossing borders to silence opposition voices wherever they exist.

On January 2025, Lim Kimya, a former CNRP parliamentarian and outspoken critic of the regime was assassinated in Bangkok, Thailand. Credible sources described the killing as raising “grave concerns of foreign government involvement in a politically motivated murder on Thai soil.” Meanwhile, Rong Chhun, a prominent labor leader continues to face harassment and prosecution in Cambodia. These are not isolated cases. They reflect an organized campaign that builds on past repression but extends through new, more aggressive methods, targeting critics both at home and abroad.

This expansion has serious global implications. It violates international legal norms and threatens the safety of diaspora communities, civil society actors and dissidents around the world. The Hun Manet and Hun Sen regime is making clear that it recognizes no boundaries, turning Cambodia’s repression into a regional and international issue.

Foreign governments such Thailand and Malaysia must stop being complicit in politically motivated acts of intimidation and forced repatriation. The US government must call out the regime and demand an immediate halt to these brazen attacks on dissidents abroad.

ការរៀបចំត្រៀមខ្លួនដើម្បីកិច្ចប្រជុំតុមូលជាលើកទី២ ជាមួយក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកស្តីពីកម្ពុជា។

ទិដ្ឋភាពទូទៅ ដោយលោក ប៊្រែដ អាដាំ

នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំតុមូលទី២នាពេលខាងមុខនេះជាមួយក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក ស្តីពីកម្ពុជា យើងបានត្រៀមជាមុន នឹងបង្ហាញពីអ្នកជំនាញមួយចំនួនដែលទាក់ទងនឹងបញ្ហាកម្ពុជា រួមទាំងអតីតឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំនៅកម្ពុជាផងដែរ។ លទ្ធផលនៃការស្ទង់មតិពីអ្នកជំនាញទាំងនោះ គឺស្រដៀងគ្នាទៅនឹងការស្ទង់មតិរបស់សហគមន៍ខ្មែរក្រៅប្រទេស ដែលយើងបានធ្វើសម្រាប់កិច្ចប្រជុំតុមូលទី១ ជាមួយក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក ស្តីពីកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ ដែរ។

បញ្ហាធំៗចំនួនបី ដែលត្រូវបានកំណត់ក្នុងការទាមទារឲ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ជាអាទិភាពគឺ៖

១. ការគាបសង្កត់ផ្នែកនយោបាយនៅកម្ពុជាកាន់តែខ្លាំងទៅៗ ជាពិសេសការកំចាត់ក្រុមអ្នកនយោបាយប្រឆាំង ការកាត់ក្តីឧក្រិដ្ឋកម្មជាទ្រង់ទ្រាយធំ និងការបង្ខំឲ្យបិទប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ។

២. ប្រទេសចិនមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅកម្ពុជា ច្រើនលើសលប់ប្រៀបទៅនឹងវៀតណាម ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងយោធា។ ពេលនេះ មិនសមាមាត្រទែ ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលរបស់វៀតណាម កំពុងកើនឡើងជាលំដាប់។

៣. តម្រូវការអនុវត្តសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំងជាងមុន ដើម្បីជះឥទ្ធិពលដល់សកម្មភាពរបស់របប ហ៊ុន សែន និង ហ៊ុន ម៉ាណែត។ ឧទាហរណ៍ថ្មីៗបានបង្ហាញថារបបនេះឆ្លើយតបយ៉ាងរហ័សទៅនឹងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច ដែលយុទ្ធសាស្ត្រនេះត្រូវតែពង្រីក។

បន្ថែមពីលើនេះទៀត អ្នកឯកទេសពីបញ្ហាកម្ពុជា ក៏ដូចជាសហគមន៍ខ្មែរក្រៅប្រទេសដែរ បានប្រកាន់ជំហរយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ថា ជាការចាំបាច់ដែលរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានសម្រេចចិត្តលុបបំបាត់ការផ្តល់មូលនិធិ និងសកម្មភាពរបស់ VOA និង RFA នៅកម្ពុជា និងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ត្រូវអះអាងផ្តល់ជំនួយនោះឡើងវិញ។ ប្រភពនៃសារព័ត៌មានឯករាជ្យទាំងនោះ ដំណើរការមិនត្រឹមតែជួយសហគមន៍ខ្មែរប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងផ្តល់ទម្រង់ព័ត៌មានពិត និងស៊ើបការណ៍សម្ងាត់បំផុត ជួយដល់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកផ្ទាល់តែម្តង។ បើគ្មានប្រភពទាំងនោះទេ គោលនយោបាយការបរទេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកប្រាកដជាអនុវត្តដោយគ្មានមូលដ្ឋានជាក់ស្តែង។

នេះគឺជាឱកាសមួយសម្រាប់អង្គការដៃគូសំខាន់ៗដូចជា NDI, IRI, RFA និង VOA ដើម្បីស្វែងរកការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីពិនិត្យមើលឡើងវិញនូវសេចក្តីសម្រេចមិនជួយជាថវិកា និងស្ដារឡើងវិញនូវប្រភពព័ត៌មានសំខាន់ៗ និងការស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ដែលជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងពង្រឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាជាយូរមកហើយ។

បញ្ហាដំណើរការនយោបាយ និងបញ្ហាប្រជាធិបតេយ្យ

ស្ថានការណ៍នៃការគាបសង្កត់ផ្នែកនយោបាយនៅកម្ពុជាបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរយៈពេល ៤៥ ឆ្នាំនៃរបបផ្តាច់ការ ហ៊ុន សែន និង ហ៊ុន ម៉ាណែត។ ស្ថានភាពធ្លាក់ចុះទាបបំថុត នៅមុនពេលបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចងក្រងជាឯកសារ និងរិះគន់យ៉ាងទូលំទូលាយថា៖

១. គណបក្សនយោបាយប្រឆាំងត្រូវបានប្រកាសថាខុសច្បាប់ និងបង្ខំឲ្យរំសាយ។

២. ការកាត់ក្តីឧក្រិដ្ឋកម្មរួមគ្នាដ៏ធំ កាត់ទោសយ៉ាងហោចណាស់ ៥នាក់ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២០ ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីដាក់ពន្ធនាគារ បំបិទមាត់ និងបង្ខំឲ្យថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយប្រឆាំងជាង ១៥០ នាក់ និងអ្នករិះគន់រដ្ឋាភិបាលដទៃទៀត និរទេសទៅក្រៅប្រទេស។

៣. ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ រួមទាំងទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានបរទេស ត្រូវបានបង្ខំឲ្យបិទ ឬផ្តល់ការគ្រប់គ្រងលើប្រតិបត្តិការដល់រដ្ឋាភិបាល ហើយអ្នកកាសែតឯករាជ្យត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ និងបំបិទមាត់។

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុងដំណើរការនេះ ដែលឈានដល់ចំណុចកំពូលនៃអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានពិពណ៌នាថាជា “ការតែងតាំងតំណពូជ” លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ជាកូនប្រុសលោក ហ៊ុន សែន ជាអ្នកស្នងតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី។

ចំណាត់ការដែលមានការគាបសង្កត់ខ្លាំងបំផុតនៅតាមខ្សែបន្ទាត់ដដែលនេះ គឺការកាត់ទោសព្រហ្មទណ្ឌនិងផ្ដន្ទាទោសប្រធានសហជីពដ៏យូរអង្វែងនិងជាអ្នកនាំពាក្យដើម្បីសិទ្ធិកម្មករ គឺលោក រ៉ុង ឈុន។ គាត់ត្រូវបានកាត់ទោសឲ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល៤ឆ្នាំ ពីបទមិនបានធ្វើអ្វីក្រៅពីការអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសិទ្ធិសមាគមដោយសេរី ដើម្បីគាំទ្រផលប្រយោជន៍កម្មករ។

ជាយូរណាស់មកហើយ ដែលរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកមិនយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការនិយាយឲ្យច្បាស់ និងដោយបង្ខំ និងចាត់វិធានការប្រកបដោយអត្ថន័យ ដើម្បីទទួលបានកំណែទម្រង់នយោបាយនៅកម្ពុជា ដែលស្ដារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស ដូចដែលបានសន្យាក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ ១៩៩១។ ដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់របបផ្តាច់ការ និងស្វ័យភាពបានដំណើរការយូរល្មមដល់ពេលបញ្ឈប់ហើយ។ សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវតែចាប់និយាយពីបញ្ហានេះ និងទាមទារដើម្បីឲ្យមានវិធានការគាំទ្រលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា។

ឥទ្ធិពលបរទេសកាន់តែខ្លាំងឡើងលើបញ្ហាអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជា

ក្នុងចំណោមសហគមន៍ខ្មែរ និងអ្នកជំនាញពីបញ្ហាកម្ពុជា បានឯកភាពគ្នាថា បញ្ហាដ៏គួរឲ្យព្រួយបារម្ភ និងគួរត្រូវបាន​ផ្តល់អាទិភាពខ្ពស់បំផុតនោះ​ គឺបញ្ហាដែលប្រទេសចិន និងវៀតណាម កំពុងបង្កើនការឈ្លានពានលុកលុយអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជា។

ក្នុងមួយទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ប្រទេសចិន និងវៀតណាមបានពង្រីកបណ្តាញយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនយ៉ាងសកម្មនៅកម្ពុជា។ បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រទេសចិនបានដំណើរការមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹកនៅរាម ហើយមានការរាយការណ៍ថា ចិនកំពុងសាងសង់​មូលដ្ឋាន​យោធាថី្មទី២​ នៅតំបន់តារាសាគរ ក្នុងខេត្តកោះកុង។ គម្រោងទាំងនេះ ជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រចិនដ៏ទូលំទូលាយ ដើម្បីបង្កើត​​​​​​​​​​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្តង់ដារពីរ ដែលបម្រើក្នុងគោលបំណងពាណិជ្ជកម្មផង និងមានសក្តានុពលផ្នែកយោធាផង ហើយគម្រោងបែបនេះ ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញ ធ្វើឡើងយ៉ាងហោចណាស់ នៅក្នុងខេត្តចំនួន​ ២ បន្ថែមទៀត។ អ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិក៏បានភ្ជាប់ ប្រតិបត្តិការដែលគ្រប់គ្រងដោយចិន ជាមួយឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិត ការជួញដូរមនុស្ស និងបណ្តាញបោកប្រាស់តាមអ៊ីនធឺណិត ដែលបង្កើនការព្រួយបារម្ភអំពីការគ្រប់គ្រងដោយបរទេស និងបញ្ហាអធិបតេយ្យភាព យ៉ាងហោចណាស់នៅខេត្តចំនួន៥ បន្ថែមទៀត។

ដូចគ្នានេះដែរ ក្រុមហ៊ុនដែលពាក់ព័ន្ធជាមួយយោធាវៀតណាមបានទទួលកាន់កាប់ដីរាប់ម៉ឺនហិកតា នៅភាគឦសានប្រទេសកម្ពុជា។ នៅខេត្តរតនគិរីតែមួយ​ កងយោធាវៀតណាមលេខ ១៥ បានកាន់កាប់ដីជិត ៤ ម៉ឺនហិកតា។ តាមបណ្តោយព្រំដែនភាគខាងកើត គ្រប់ដណ្តប់ ៨ខេត្ត​ មាន​ប៉ុស្តិ៍យោធាវៀតណាមជាង១០០ ហើយប៉ុស្តិ៍យោធាខ្លះបានក្លាយទៅជាសំណង់អចិន្ត្រៃយ៍។ ទន្ទឹមនឹងនេះ វៀតណាមកំពុងបង្កើនឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនលើប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងក្នុងសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាដោយសកម្ម ដូចដែលបានឃើញនៅក្នុងគម្រោងផ្លូវល្បឿនលឿនទីក្រុងហូជីមិញ-ភ្នំពេញ ដែលនឹងសាងសង់នាពេលខាងមុខ។

និន្នាការនៃការដាក់ការសាងសង់របស់បរទេសទាំងនេះ ជាកង្វល់មួយដ៏ធំ ដែលប៉ះពាល់ដល់អធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជា ហើយវាបានរំលោភដោយផ្ទាល់ដល់កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ ដែលបង្កើតឡើងដើម្បីការពារកម្ពុជាពីឥទ្ធិពលយោធាបរទេស។ សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវតែដាក់សម្ពាធលើរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោក ហ៊ុន សែន ដើម្បីបញ្ឈប់ឥទ្ធិពលបរទេសទាំងនេះ និងរក្សានូវបូរណភាពទឹកដី អធិបតេយ្យភាព និងផលប្រយោជន៍របស់កម្ពុជា។

បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច

សហគមន៍ខ្មែរទូទាំងពិភពលោក កាន់តែមានអារម្មណ៍ខ្លាំងឡើង និងលើសលប់ថា រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវតែធ្វើឲ្យបានច្រើនទៀតលើផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ជាឥទ្ធិពលទៅលើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដើម្បីឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមាន។ ឧទាហរណ៍ថ្មីៗបានបង្ហាញថា ដាក់គោលដៅលើសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច ជាដំណើរការមានប្រសិទ្ធភាព។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដកខ្លួនចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងសេដ្ឋកិច្ច CLV ជាការឆ្លើយតបនឹងការ

តវ៉ាដ៏ធំ ពីសំណាក់សហគមន៍ខ្មែរទាំងអស់នៅក្រៅប្រទេស។ គំនិតផ្តួចផ្តើមពីក្រុមហ៊ុនដែលមានម៉ាកយីហោដ៏ល្បីទាំង ១៩ បានបង្ខំឲ្យមានការដកថយលើសកម្មភាពសងសឹកប្រឆាំងនឹងកម្មករ។ ការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងការភ្ជាប់ជំនួយបរទេសទៅនឹងការដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយក៏បានបញ្ចេញជាលទ្ធផលផងដែរ។ គំនិតផ្តួចផ្តើមសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់នេះ បានផ្តល់លទ្ធផលជាវិជ្ជមាន ហើយគ្រួសារ ហ៊ុន ម៉ាណែត និង ហ៊ុន សែន ឆ្លើយតបយ៉ាងល្អចំពោះសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច។ ដូច្នោះហើយបានជាត្រូវពង្រីកសកម្មភាពទាំងនោះ ដែលជំរុញឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ។

សហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំបំផុតមួយរបស់កម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងវិស័យវាយនភណ្ឌ។ អានុភាពនោះមិនត្រូវខ្ជះខ្ជាយឡើយ។ សេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើការវិនិយោគរបស់ចិន ដែលអនុញ្ញាតឲ្យចិនពង្រឹងឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងយោធា តាមរយៈការគ្រប់គ្រងរោងចក្រ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកំពង់ផែ។ វៀតណាមបានពង្រីកការបោះជំហានសេដ្ឋកិច្ច និងដែនដីរបស់ខ្លួនក្នុងតំបន់ព្រំដែនសំខាន់ៗ ខណៈដែលផលប្រយោជន៍នៃពាណិជ្ជកម្មជាមួយអាមេរិក កំពុងហូរចូលក្នុងហោប៉ៅរបស់គ្រួសារអ្នកមានអំណាច និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់លោក ហ៊ុន សែន ដោយផ្ទាល់។

រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវតែធ្វើកិច្ចការបន្ថែមទៀតដើម្បីដាក់សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព ជះឥទ្ធិពលលើសកម្មភាពរបស់របប ហ៊ុន ម៉ាណែត និងរបប ហ៊ុន សែន។ នោះមានន័យថា ដាក់លក្ខខណ្ឌយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់លើគ្រប់ទម្រង់នៃការគាំទ្រសេដ្ឋកិច្ច រួមទាំងអត្ថប្រយោជន៍ពាណិជ្ជកម្ម ការអភិវឌ្ឍន៍ និងជំនួយ រហូតទាល់តែមានការកែទម្រង់ដ៏មានអត្ថន័យច្បាស់លាស់។ មិនមានការត្រួតពិនិត្យទៀតទេ។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវតែបង្ហាញពីវឌ្ឍនភាពដែលអាចវាស់វែងបានលើលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិមនុស្ស និងនីតិរដ្ឋ ដែលជាស្តង់ដារអន្តរជាតិ តាក់តែងដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ និងគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។

ការបង្រ្កាបកាន់តែខ្លាំងឡើងរបស់របបក្រុងភ្នំពេញ និងលំនាំនៃការពង្រីក

មានការពង្រីកយ៉ាងខ្លាំងនិងស៊ីជម្រៅនៃវិធីសាស្ត្រដែលរបប ហ៊ុន ម៉ាណែត និង ហ៊ុន សែន កំពុងតម្រង់ទិសសំដៅទៅអ្នកប្រឆាំង។ ការកើនឡើងនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃគំរូដ៏យូរលង់ គឺការគាបសង្កត់ រួមទាំងការធ្វើឃាតលោក អ៊ុំ រ៉ាសាឌី លោក ជា វិជ្ជា លោកឈុត វុទ្ធី និងលោក កែម ឡី ព្រមទាំងការបង្ខំឲ្យអ្នកភៀសខ្លួន និងអ្នកប្រឆាំងដែលនិរទេស ឲ្យវិលត្រឡប់ទៅកម្ពុជាវិញ ពីប្រទេសនានាដូចជាប្រទេសថៃ និងម៉ាឡេស៊ីជាដើម។

អ្វីដែលថ្មីនិងគួរឲ្យបារម្ភនោះ គឺការបង្កើនភាពក្លាហានរបស់របបនេះ ការសម្របសម្រួលសកម្មភាពរបស់ខ្លួន និងការពង្រីកការគ្រប់គ្រងផ្តាច់ការរបស់ខ្លួនហួសព្រំដែនកម្ពុជា។ ការគាបសង្កត់មិនមែនបង្ខាំងត្រឹមតែនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទៀតទេ។ ពេលនេះការគាបសង្កត់កំពុងឆ្លងព្រំដែនដើម្បីបំបិទសំឡេងប្រឆាំងនៅគ្រប់ទីកន្លែង។

កាលពីខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ លោក លឹម គឹមយ៉ា អតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ និងជាអ្នករិះគន់របបនេះ ត្រូវបានគេធ្វើឃាតនៅទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ។ ប្រភពគួរឲ្យទុកចិត្តបានពណ៌នាការសម្លាប់នេះថា ជាការបង្កើន «ការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងនៃការចូលរួមរបស់រដ្ឋាភិបាលបរទេសក្នុងការសម្លាប់ ដែលមានហេតុផលនយោបាយនៅលើដីថៃ»។ ទន្ទឹមនឹងនេះ លោក រ៉ុង ឈុន មេដឹកនាំការងារដ៏លេចធ្លោមួយរូបបន្តប្រឈមនឹងការយាយី និងការកាត់ទោសនៅកម្ពុជា។ ទាំងនេះមិនមែនជាករណីដាច់ដោយឡែកឡើយ។ គឺជាការឆ្លុះបញ្ចាំងពីយុទ្ធនាការដែលបានរៀបចំបង្កើតលើការគាបសង្កត់ពីអតីតកាល ប៉ុន្តែពង្រីកតាមរយៈវិធីសាស្រ្តថ្មី ដែលកាន់តែខ្លាំងឡើងៗសំដៅទៅលើខ្មែរអ្នករិះគន់ទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស។

ការពង្រីកការគាបសង្កត់នេះមានផលប៉ះពាល់ជាសកលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ជាការបំពានលើបទដ្ឋានទម្រង់ច្បាប់អន្តរជាតិ និងគំរាមកំហែងដល់សុវត្ថិភាពសហគមន៍ជនភៀសខ្លួនខ្មែរ តួអង្គសង្គមស៊ីវិល និងខ្មែរជាអ្នកប្រឆាំងជុំវិញពិភពលោក។ របប ហ៊ុន ម៉ាណែត និង ហ៊ុន សែន បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ការគាបសង្កត់នេះគ្មានព្រំដែនទេ ដែលប្រែក្លាយបញ្ហានេះ ជាបញ្ហានៅកម្ពុជា និងអន្តរជាតិ។

រដ្ឋាភិបាលបរទេសដូចជាថៃ និងម៉ាឡេស៊ី ត្រូវតែបញ្ឈប់ការឃុបឃឹតក្នុងសកម្មភាពគំរាមកំហែង និងការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ដោយបង្ខំ។ រដ្ឋាភិបាលអាមេរិកត្រូវតែអំពាវនាវដល់របបក្រុងភ្នំពេញ ហើយទាមទារឲ្យបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់នូវការវាយប្រហារដ៏សាហាវទាំងអស់ទៅលើអ្នកប្រឆាំងនៅបរទេស។